Publikacje

Deinstytucjonalizacja

Pozainstytucjonalne rozwiązania mieszkaniowe dla osób z niepełnosprawnością zaprezentowano w czasie pierwszego posiedzenia grupy roboczej ds. włączania społecznego poświęconej realizacji celu tematycznego 9 w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO) i Programu Operacyjnego Wiedza, Edukacja, Rozwój (PO WER).

W załączeniu prezentacja dr Agnieszki Dudzińskiej na temat mieszkań wspomaganych, formy nieobecnej w polskim porządku prawnym. W prezentacji wykorzystano także szereg danych statystycznych dotyczących domów pomocy społecznej. Prezentacja ADudzińska mieszkania wspomagane v2

Spotkanie odbyło się w dniu 27.10.2015 w Ministerstwie Infrastruktury. Uczestniczyło w nim kilkadziesiąt osób z całej Polski, w większości przedstawicieli Instytucji Zarządzających RPO.

Drugiego dnia, 28.10.2015, uczestnicy odbyli wizytę studyjną w dwóch warszawskich mieszkaniach chronionych o charakterze treningowym.

List do ministra finansów, pana Pawła Szałamachy, w sprawie subwencji oświatowej

Szanowny Panie Ministrze,

W związku z opublikowanym w dniu 29.10.2015 na stronie Rządowego Centrum Legislacyjnego projektem ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej (numer z wykazu: UD229) zwracamy się z gorącą prośbą o uzupełnienie tego projektu o artykuł, który jest oczekiwany przez rodziców dzieci niepełnosprawnych w całej Polsce.

Chodzi o kontynuację rozwiązania z roku 2015, mającego na celu wymuszenie na jednostkach samorządu terytorialnego, będących organami prowadzącymi dla szkół publicznych, przekazywania tym szkołom środków z części oświatowej subwencji ogólnej, naliczanych na podstawie indywidualnych orzeczeń niepełnosprawnych uczniów na dodatkowe zadania związane z ich kształceniem, w wysokości co najmniej równej kwocie, w jakiej zostały one naliczone na konkretnych niepełnosprawnych uczniów danej szkoły.

Rozwiązanie to, choć ułomne, stanowiło w roku 2015 jedyną podstawę, zgodnie z którą dyrektorzy szkół, w których kształcą się niepełnosprawne dzieci, mogli oczekiwać, że organ prowadzący nie odmówi im środków potrzebnych dla dostosowania procesu kształcenia do potrzeb konkretnego dziecka.

Od lat alarmujemy jako zaangażowani społecznie rodzice dzieci niepełnosprawnych, że samorządy wykorzystują środki z subwencji naliczanej na nasze dzieci z racji ich niepełnosprawności na różne inne wydatki, w tym ogólne wydatki na oświatę. Jest to całkowicie niezgodne z celami naliczania tej części subwencji oświatowej, ale niestety nie jest sprzeczne z obowiązującym prawem (ustawa o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, art. 7 ust. 3: O przeznaczeniu środków otrzymanych z tytułu subwencji ogólnej decyduje organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego.”).

Dlatego od dawna zabiegamy o to, by tą część subwencji, która jest naliczana na podstawie indywidualnych orzeczeń konkretnych dzieci, przekształcić w dotację celową dla szkoły lub dla jednostki samorządu terytorialnego. Ściśle współpracujemy z Ministerstwem Edukacji Narodowej w poszukiwaniu możliwości takiego przekształcenia. W roku 2009 nasze środowisko rozpoczęło realizację projektu „Wszystko jasne. Dostępność i jakość edukacji dla uczniów niepełnosprawnych”, który do dziś jest kontynuowany przez Stowarzyszenie NIE‑GRZECZNE DZIECI. W ramach tego projektu udzielono tysięcy porad zrozpaczonym rodzicom dzieci niepełnosprawnych, których prawa były łamane przez szkoły i ich organy prowadzące. Wydano też kilka edycji informatora dla rodziców, przeprowadzono kampanie medialne, rzecznik uczniów niepełnosprawnych interweniował dziesiątki razy w konkretnych przypadkach. Doraźna pomoc to jednak za mało. Muszą zostać zmienione wadliwe mechanizmy prawne.

Traktowaliśmy uchwaloną 5 grudnia 2014 roku ustawę o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej (Dz. U. 2014 poz. 1877), dotyczącą roku 2015, jako pomost zabezpieczający interesy naszych dzieci w szkołach, zwłaszcza ogólnodostępnych, do czasu określenia i zatwierdzenia właściwego ostatecznego mechanizmu przekazywania środków zgodnie z ich przeznaczeniem do szkoły, w której uczy się dziecko. Ku naszej radości zapisano w niej bowiem:

„W roku 2015 na realizację zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży jednostka samorządu terytorialnego przeznacza środki w wysokości nie mniejszej niż wynikająca z podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego, określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1115, 1574 i 1644), w zakresie tych zadań.”

W uzasadnieniu projektu (druk sejmowy 2854) rząd podnosił wówczas:

„Edukacja dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy, w szczególności dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, wymaga odpowiednio wyższych nakładów finansowych, co jest uwzględniane w algorytmie podziału części oświatowej subwencji ogólnej na dany rok poprzez system wag. Uzasadnione jest więc, aby jednostki samorządu terytorialnego na te zadania przeznaczały środki w wysokości nie niższej niż naliczone w subwencji. Proponowane rozwiązanie jest wynikiem uwag zgłaszanych w trakcie obrad komisji sejmowych w roku 2014 przez opiekunów osób (dzieci) niepełnosprawnych i umożliwi adekwatne finansowanie ze środków otrzymanych w ramach części oświatowej subwencji ogólnej organizacji zajęć dla dzieci i młodzieży objętych specjalną organizacją nauki i metod pracy. Zatem w interesie strony rządowej i samorządowej jest realizacja postulatów społecznych poprzez zagwarantowanie środków na realizację zadań związanych z edukacją dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Obowiązek przeznaczania środków w wysokości nie niższej niż zostały na te zadania naliczone w części oświatowej subwencji ogólnej dotyczyć będzie tylko zadań związanych z edukacją dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Projektowane rozwiązanie nie ograniczy w żaden sposób samodzielności jednostek samorządu terytorialnego w realizacji zadań oświatowych, bowiem powyższe uregulowanie zobowiązuje jednostki samorządu terytorialnego do adekwatnego kierowania środków otrzymanych z budżetu państwa na zadanie wymagające szczególnej uwagi, edukację wymagającą stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Z uwagi na zapewnienie realizacji powyższych postulatów w roku 2015 niezbędne jest wprowadzenie projektowanego rozwiązania w projekcie ustawy, co zagwarantuje jego wejście w życie z dniem 1 stycznia 2015 r.”

Artykuł dotyczący subwencji dla naszych dzieci był wówczas przychylnie przyjęty przez wszystkie kluby parlamentarne, a posłowie opozycji (klub PiS) opowiadali się nawet za przyjęciem takiego rozwiązania na stałe, w celu trwałego zabezpieczenia interesów dzieci niepełnosprawnych w szkołach.

Nie jest winą naszą ani naszych dzieci, że rząd w ciągu minionego roku nie znalazł trwałego rozwiązania dotkliwego dla nas problemu „oszczędzania” przez samorządy środków z subwencji, naliczanych z tytułu niepełnosprawności naszych dzieci.

Obecnie, mimo niezadowolenia samorządów z wprowadzonych na rok 2015 uregulowań, są one już w znacznym stopniu pogodzone z nowym rozwiązaniem. Wielu urzędników samorządowych zajmujących się finansami oświaty przeszło w tym czasie dodatkowe szkolenia, wydano szereg publikacji,[1] wyjaśniano także sposób realizacji art. 32 w/w ustawy poprzez interpelacje poselskie.[2]

Brak kontynuacji raz podjętych zdecydowanych i słusznych kroków, mających na celu uzyskanie sprawiedliwości dla naszych dzieci i nieokradanie ich z naliczanej na nie subwencji, jest dla nas obecnie zupełnie niezrozumiały. Oznacza też cofnięcie zmian w zakresie świadomości społecznej urzędników samorządowych, dotyczącej problemów związanych z kształceniem dzieci niepełnosprawnych.

Dlatego apelujemy do Pana Ministra o pilne wniesienie autopoprawki do projektu w postaci wprowadzenia dodatkowego artykułu o treści:

„W roku 2016 na realizację zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży jednostka samorządu terytorialnego przeznacza środki w wysokości nie mniejszej niż wynikająca z podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego, określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, w zakresie tych zadań.”

Kwota ta w skali całej Polski już w roku 2014 przekroczyła 4 mld zł i stale rośnie. Nie możemy dopuścić, by środki te nadal służyły do zasilania finansów samorządowych bez związku z potrzebami naszych dzieci, dla których przecież są naliczane!

Bardzo liczymy na życzliwe i odważne potraktowanie naszego wystąpienia. Jesteśmy gotowi do rozmów z nowym rządem i administracją na temat zarówno proponowanego doraźnego rozwiązania, jak i znalezienia sposobu trwałego rozwiązania problemów związanych z finansowaniem edukacji dzieci niepełnosprawnych.

Z poważaniem,

dr Agnieszka Dudzińska                                                              dr Katarzyna Roszewska

Warszawa, 16.11.2015

[1] Np. dr Agnieszka Dudzińska „Pomoc psychologiczno-pedagogiczna uczniom z dysfunkcjami w szkołach ogólnodostępnych: organizacja i finansowanie”, w: „Najważniejsze problemy związane z edukacją. Poradnik praktyków dla praktyków”, Municipium SA, Warszawa 2015, s. 47-56.

[2] Np. interpelacja nr 32129 z dnia 2.04.2015.

Rząd przeciw edukacji włączającej i uczniom z niepełnosprawnościami

Katarzyna Roszewska, Paweł Kubicki

W zeszłym roku wprowadzono w ustawie okołobudżetowej rozwiązanie nakazujące rozliczanie się samorządów z dodatkowych kwot naliczanych w ramach subwencji oświatowej na edukację uczniów z niepełnosprawnościami. Obiecano też, że rozwiązanie to ma charakter trwały i będzie corocznie powtarzane. Niestety tak się nie stało, a rząd na odchodne „osłabia” prawo dzieci z niepełnosprawnościami do edukacji.Przez lata rodzice dzieci z niepełnosprawnościami walczyli o to, by dodatkowe środki naliczane w ramach subwencji oświatowej na uczniów z niepełnosprawnościami i przekazywane przez rząd do samorządów były faktycznie wydatkowane na ten cel. Jednym z postulowanych sposobów byłaby zamiana części subwencji naliczanej ze względu na niepełnosprawność w dotację, ale nie zyskało to akceptacji strony rządowej. W wyniku postulatów społecznych w zeszłym roku w ustawie okołobudżetowej „udało się” jednak wprowadzić następujące zobowiązanie dla samorządów: (art. 32) W roku 2015 na realizację zadań wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy dla dzieci i młodzieży jednostka samorządu terytorialnego przeznacza środki w wysokości nie mniejszej niż wynikająca z podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego, określonego w przepisach wydanych na podstawie art. 28 ust. 6 ustawy z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2014 r. poz. 1115, 1574 i 1644), w zakresie tych zadań. Nie było to rozwiązanie idealne, jak i przede wszystkim nie miało charakteru trwałego pomimo uzasadnienia do nowelizacji wyraźnie wskazującego na konieczność powstania stałego rozwiązania w tym zakresie. Obiecano również, że w 2015 r. zostanie przygotowane trwalsze rozwiązanie, bądź w przypadku jego braku zostanie zachowane obecne. Tak się nie stało. Nie zdecydowano również o powtórzeniu rozwiązania z zeszłego roku w ustawie okołobudżetowej. Czym to grozi w praktyce? Rząd nie widzi problemu, jednak setki przypadków zebranych przez stowarzyszenie „Nie-Grzeczne Dzieci”, jak i Fundację Instytut Rozwoju Regionalnego w ramach projektów monitorujących prawo do edukacji uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi pokazują, że brak rozliczania środków na kształcenie specjalne negatywnie wpływa na jakość wsparcia. W szczególności dotyczy to edukacji włączającej, czyli sytuacji w której uczeń z niepełnosprawnością uczy się w szkole ogólnodostępnej. Bez dodatkowych środków przekazywanych bezpośrednio do szkoły, w której uczy się uczeń duża część wsparcia jest niemożliwa do realizacji. Dyrektor boi się wystąpić o dodatkowe i w teorii trafiające na ten cel do samorządu środki z subwencji oświatowej, a samorząd wydaje je na inne cele oświatowe nie związane z kształceniem uczniów z niepełnosprawnościami. Ostatecznie tracimy na tym wszyscy, jako podatnicy finansujący dodatkowe środki subwencyjne wydatkowane niezgodnie z przeznaczeniem, jako rodzice dzieci pełnosprawnych, których dzieci chodzą do klasy z uczniem z niepełnosprawnością, który bez odpowiedniego wsparcia destabilizuje zajęcia klasowe. Tracimy rzecz jasna, jako nauczyciele zostawieni z trudnym do sprostania dodatkowym obciążeniem dydaktycznym, jako rodzice dzieci z niepełnosprawnościami, którzy muszą łatać swoim czasem i środkami luki systemu wsparcia. Wreszcie, jako społeczeństwo marginalizując osoby z niepełnosprawnościami, co ogranicza ich szansę na przyszłe samodzielne i niezależne życie. W imię źle pojętych oszczędności generując ogromne koszty społeczne i finansowe przyszłym pokoleniom. Stąd na koniec apel o zrobienie z tym porządku, by miliardy! złotych naliczane na kształcenie specjalne zaczęły być wydawane zgodnie z przeznaczeniem. Przez osiem lat rząd PO sobie z tym nie poradził. Teraz pora na PiS.

Konsultacje kryteriów konkursu nt. deinstytucjonalizacji usług świadczonych na rzecz osób z zaburzeniami i chorobami psychicznymi

Trwają konsultacje propozycji kryteriów konkursu w ramach działania 1.4 PO WER w temacie deinstytucjonalizacji usług świadczonych na rzecz osób z zaburzeniami i chorobami psychicznymi. Agnieszka Dudzińska i Katarzyna Roszewska zgłosiły uwagi do projektu kryteriów.

CBNN Formularz_uwag

Rząd nie dysponuje danymi

Pełnomocnik rządu ds. osób niepełnosprawnych Jarosław Duda przyznaje, że nie ma oficjalnych danych o osobach legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydawanym przez powiatowe zespoły orzekające.

Oznacza to, że w prowadzonej polityce w obszarze niepełnosprawności rząd opiera się na danych szacunkowych, pochodzących z Narodowego Spisu Powszechnego i innych badań statystycznych.

Oto odpowiedź Jarosława Dudy na wystąpienie o informację publiczną w tej sprawie:

Odpowiedź Jarosława Dudy na wniosek o informację publiczą w sprawie liczby osób niepełnosprawnych (plik PDF)

Polityka państwa wobec niepełnosprawnych – poza społeczeństwem

Finansowany obecnie model wspierania niepełnosprawnych w znacznej mierze traktuje ich przedmiotowo i prowadzi do ich izolacji – alarmowaliśmy na łamach „Rzeczpospolitej” (w wydaniu internetowym 28.04.2014, w wydaniu papierowym 29.04.2014).

Pełna wersja internetowa artykułu

Potrzeby budżetowe PFRON

Analiza dokumentów sprawozdawczych PFRON za lata 2011, 2012 i 2013 wykazała, że w budżecie PFRON brakuje w stosunku do zapotrzebowania ok. 1 mld zł.

Szczegółowe wyliczenia zawarte są w dokumencie KALKULACJA DODATKOWEGO ZAPOTRZEBOWANIA PFRON z budżetu państwa (plik Excel), a komentarz w informacji w sprawie budżetu PFRON (plik Word).

Tabela z kalkulacją zapotrzebowania na środki dla PFRON została przekazana w dniu 21.10.2014 r. w Sejmie zainteresowanym posłom i dziennikarzom. Odbywało się wówczas posiedzenie Komsiji Polityki Społecznej i Rodziny, na którym opiniowano do ustawy budżetowej m.in. plan finansowy PFRON na rok 2015.

Stenogram z posiedzenia KPSiR

Transmisja z posiedzenia KPSiR, rozpatrywanie punktu dotyczącego planu finansowego PFRON zaczyna się o godz. 18.56.