Uwagi do projektu ustawy o zmianie ustaw w związku z „Za życiem”

W dniu 10 maja 2017 r. skierowaliśmy do pani Elżbiety Rafalskiej, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nasze uwagi, dotyczące projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją programu „Za życiem” (projekt z dnia 27 mara 2017 r.).

Rekomendujemy m. in. całkowite wycofanie się ze zmian w art. 53 ustawy o pomocy społecznej, które mogą pogorszyć sytuację osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin, gdyż ograniczają dostęp do istniejących w obecnym porządku prawnym mieszkań chronionych i ustanawiają bariery w powstawaniu długo oczekiwanych mieszkań wspomaganych.

Druga istotna rekomendacja dotyczy wprowadzenia nowej usługi rynku pracy w postaci zatrudnienia wspomaganego (trener pracy) do ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Uwagi do projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją programu Za życiem v4

Pismo do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rozporządzenia o mieszkaniach chronionych

dr Agnieszka Dudzińska                                                                                                             Warszawa, 19.05.2016

dr Paweł Kubicki

dr Katarzyna Roszewska

Centrum Badań Nad Niepełnosprawnością

 

 

Pani

Elżbieta Rafalska

Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

 

Szanowna Pani Minister,

Zwracamy się z prośbą o dokonanie bardzo potrzebnych i od lata zgłaszanych korekt do rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z dnia 14 marca 2012 r. w sprawie mieszkań chronionych:

  1. W § 2 ust. 2 pkt 2 słowo „obejmuje” zamienić na słowa „może obejmować”.
  2. W § 2 ust. 4 słowa „Wsparcie, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i pkt 4 lit. c-e” zamienić na słowa „Pozostałe rodzaje wsparcia, wymienione w ust. 2”.
  3. Zmienić brzmienie 4 ust. 2 na: „Oceny, o której mowa w ust. 1, dokonują wspólne: osoba korzystająca ze wsparcia w mieszkaniu chronionym lub jej przedstawiciel ustawowy, osoba odpowiedzialna za realizację programu usamodzielniania lub programu wspierania wyznaczona przez podmiot prowadzący mieszkanie chronione oraz pracownik socjalny jednostki organizacyjnej pomocy społecznej prowadzącej mieszkanie chronione – jeśli dotyczy mieszkania chronionego prowadzonego przez jednostkę organizacyjną pomocy społecznej lub mieszkania chronionego prowadzonego na zlecenie”.
  4. W § 6 ust. 2 wykreślić słowa „jedno mieszkanie chronione przeznaczone jest dla nie mniej niż 3 osób, a”.
  5. Wykreślić § 6 ust. 4.

 

Uzasadnienie

  1. Zmiana w § 2 ust. 2 pkt 2:

Obecna forma enumeratywnego wyliczenia rodzi wątpliwości co do tego, czy wszystkie formy muszą być stosowane łącznie, czy też jest to wyliczenie przykładowych form wsparcia. Nasza propozycja odpowiada idei, że dobór konkretnych form wsparcia zależny jest wyłącznie od potrzeb danego mieszkańca.

  1. Zmiana w § 2 ust. 4:

Ustęp  4 odnosi się w zasadzie do całego ust. 2, za wyjątkiem dwóch punktów, których dotyczy ust. 3. Proponowana forma jest znacznie czytelniejsza. Jest to niezwykle ważne, ponieważ według naszej wiedzy zapisany w ust. 3 obligatoryjny godzinowy wymiar wsparcia (dotyczący tylko przemieszczania się i wykonywania czynności niezbędnych w życiu codziennym) jest czynnikiem, który zniechęca potencjalne podmioty prowadzące do podejmowania się w ogóle prowadzenia mieszkań chronionych.

Jasne określenie, że poza tymi dwiema formami nie ma odgórnie narzuconego wymiaru wsparcia, ułatwi zrozumienie ducha regulacji, którym jest indywidualizacja rodzaju i wymiaru wsparcia dla konkretnej osoby.

  1. Zmiana w § 4 ust.2:

Przy dokonywaniu oceny należy brać pod uwagę w pierwszej kolejności osobę, której dotyczy wsparcie, gdyż to ona jest jego podmiotem.

Przy słowach „pracownik socjalny” należy doprecyzować, że chodzi o pracownika jednostki organizacyjnej pomocy społecznej oraz dodać, że dotyczy to tylko mieszkań, w przypadku których zastosowanie ma decyzja z ustępu 3, a więc mieszkań prowadzonych przez jednostki organizacyjne pomocy społecznej i mieszkań prowadzonych na zlecenie.

Jeśli natomiast intencją prawodawcy jest sytuacja, w której także w przypadku mieszkań prowadzonych nie na zlecenie, a więc wyłącznie na podstawie umowy cywilnoprawnej, o której mowa w § 5, ocena powinna być dokonywana przez osobę korzystającą z pobytu, osobę odpowiedzialną za realizację programu oraz dodatkowo pracownika socjalnego, to należy zachować tylko część naszej propozycji, a więc bez słów „prowadzącej mieszkanie chronione – jeśli dotyczy mieszkania chronionego prowadzonego przez jednostkę organizacyjną pomocy społecznej lub mieszkania chronionego prowadzonego na zlecenie”.

Celem uczestniczenia pracownika socjalnego jednostki pomocy społecznej w ocenie byłoby w takiej sytuacji (a więc także w przypadku mieszkań prowadzonych nie na zlecenie) tworzenie warunków do proaktywnego podejścia jednostek pomocy społecznej do niezależnych inicjatyw podejmowanych w środowisku.

  1. Zmiana w § 6 ust. 2:

Sztywne określenie dolnej granicy liczby mieszkańców całkowicie wypacza charakter mieszkań chronionych, które mają być jak najbardziej zbliżone do zwykłych warunków mieszkaniowych w środowisku lokalnym. Jest wiele gospodarstw domowych, w których zamieszkuje tylko jedna osoba. Arbitralne wprowadzanie liczby minimum trzech mieszkańców jest dyskryminowaniem osób uprawnionych do korzystania z pobytu w mieszkaniu chronionym.

Dodatkowo, niektóre kategorie osób potrzebują treningu samodzielności w warunkach, w których stopniowo uczą się przejmować całkowitą odpowiedzialność za własne gospodarstwo domowe. Dopóki nie osiągną odpowiednich umiejętności mogą nie poradzić sobie np. w mieszkaniu komunalnym. Dotyczy to zwłaszcza osób wychodzących z pieczy zastępczej, ośrodków wychowawczych i zakładów dla nieletnich, a także osób z zaburzeniami psychicznymi.

Stosowany od lat przez MPiPS argument za utrzymaniem dolnego limitu („zapobieganie nadużyciom”) nie ma zastosowania, gdyż zgodnie z art. 97 ustawy o pomocy społecznej opłatę za pobyt ustala podmiot kierujący, a więc samorząd. Narzucanie samorządom nietrafnych sztywnych limitów liczby mieszkańców, uzasadniane fałszywie pojętą dbałością o koszty, narusza zasadę samorządności oraz zasadę decentralizacji władzy publicznej, zwłaszcza że mieszkania chronione nie generują żadnych kosztów dla budżetu państwa.

  1. Wykreślenie § 6 ust. 4:

Przepisy dotyczące wymiarów pomieszczeń odpowiednich dla wykonywania manewrów wózkiem inwalidzkim zawarte są w innych ogólnie obowiązujących regulacjach, zwłaszcza w przepisach budowlanych. Zatem w nowobudowanych mieszkaniach dodatkowa regulacja nie jest w tym względzie potrzebna.

W przypadku starszych zasobów lokalowych obecny przepis uniemożliwia samorządom i organizacjom pożytku publicznego wykorzystanie wielu lokali na cele mieszkalnictwa chronionego. Dotyczy to m.in. Warszawy, która mogłaby przeznaczyć na tworzenie mieszkań chronionych wiele starszych lokali, pozyskiwanych np. w ramach rewitalizacji starych dzielnic.

Przede wszystkim jednak z danych MRPiPS wynika, że większość mieszkań chronionych zasiedlają osoby opuszczające pieczę zastępczą, a więc młode. Również wiele osób z niepełnosprawnościami (np.  osoby z zaburzeniami psychicznymi, z niepełnosprawnością intelektualną czy autyzmem) nie musi mieć pomieszczeń umożliwiających manewrowanie wózkiem.

Zatem obecny przepis jest istotną barierą w rozwoju mieszkań chronionych. Należy pozostawić tą kwestię bez dodatkowych ograniczeń, podobnie jak ma to miejscu przy zamieszkiwaniu z rodziną.

Liczymy na uwzględnienie naszych propozycji, pozwalających zainteresowanym podmiotom skuteczniej rozwiązywać problemy mieszkaniowe i opiekuńcze osób z niepełnosprawnościami.

 

Z poważaniem,

 

dr Agnieszka Dudzińska                                               dr Paweł Kubicki                             dr Katarzyna Roszewska

 

Opinia dla min. Elżbiety Rafalskiej w sprawie nowelizacji rozporządzenia o domach pomocy społecznej

dr Agnieszka Dudzińska                                                                                                             Warszawa, 19.05.2016

dr Paweł Kubicki

dr Katarzyna Roszewska

Centrum Badań Nad Niepełnosprawnością

 

 

Pani

Elżbieta Rafalska

Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej

 

Szanowna Pani Minister,

W związku z opublikowanym w dniu 28.04.2016 na stronie Rządowego Centrum Legislacji projektem rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zmieniającego rozporządzenie w sprawie domów pomocy społecznej (numer z wykazu: 9) przekazujemy nasze stanowisko w sprawie planowanej w tym projekcie zmiany wskaźnika zatrudnienia w domach pomocy społecznej.

1. Proponowane zmiany w  §6 ust. 2 punkt 3 rozporządzenia budzą nasz najwyższy niepokój. Dotyczą one obniżenia wskaźnika zatrudnienia pracowników zespołu terapeutyczno-opiekuńczego w dwóch typach domów pomocy społecznej: dla osób somatycznie chorych (podpunkt b) oraz dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie (podpunkt e).

2. Zmiana w  §6 ust. 2 punkt 3 rozporządzenia wykracza poza zakres tej nowelizacji. Wg deklaracji Ministerstwa, zamieszczonych na stronie RCL, „celem proponowanych zmian jest przede wszystkim określenie standardów usług dla nowego typu domów pomocy społecznej – domów dla osób uzależnionych od alkoholu. Ponadto konieczne było doprecyzowanie niektórych przepisów, bowiem ich stosowanie w praktyce budziło wątpliwości. Projektowane zmiany mają służyć usprawnieniu funkcjonowania domów pomocy społecznej oraz poprawić efektywność i jakość usług świadczonych w tych jednostkach na rzecz osób niesamodzielnych.”

Jednoczesna zmiana wskaźnika zatrudnienia nie tylko nie dotyczy tego typu domów, do których odnosi się nowelizacja, ale stoi w sprzeczności z deklarowanymi celami, gdyż obniżenie wskaźnika prowadzi przecież do pogorszenia, a nie poprawy jakości opieki dla mieszkańców.

3. W „Uzasadnieniu” nowelizacji czytamy natomiast: „Jednocześnie ujednolicono pozostałe wskaźniki do tego samego poziomu, tj. nie mniej niż 0,5 na jednego mieszkańca w pozostałych typach domów, oprócz domu dla osób w podeszłym wieku, dla którego obowiązuje dotychczasowy wskaźnik (0,4 na jednego mieszkańca domu)”. Nie jest to żadne uzasadnienie, a jedynie zasygnalizowanie wprowadzanych przy okazji zmian wskaźnika.

4. W naszej opinii obecnie obowiązujący wskaźnik zatrudnienia i tak jest zbyt niski w odniesieniu do dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną, zwłaszcza, że wlicza się do niego również wolontariuszy, stażystów, praktykantów oraz osoby odbywające służbę zastępczą. Obniżenie ich możliwego udziału we wskaźniku z 30% do 20% nie stanowi żadnego postępu i w żaden sposób nie równoważy szkód związanych z ewentualnym obniżeniem samego wskaźnika zatrudnienia. Znane nam przypadki pozostawiania dzieci w tym typie DPSów pod opieką wolontariuszy, praktykantów, stażystów czy osób odbywających służbę zastępczą pokazują, że ze względu na przejściowy charakter ich pracy niekiedy nie znają oni nawet imion swoich podopiecznych. Należy więc raczej rozważyć całkowitą likwidację tej możliwości w tym typie domów (czyli domów z podpunktu e).

5. Dzieci i młodzież niepełnosprawni intelektualnie stanowią szczególnie bezbronną grupę. Są zdani na łaskę i niełaskę instytucji opiekuńczej. Wiele z tych osób mieszka w domu pomocy społecznej także po uzyskaniu pełnoletności. Z racji specyfiki swojej niepełnosprawności mogą nie rozumieć różnych sytuacji, nie są też w stanie szukać pomocy, gdy dzieje im się krzywda.

Dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną są grupą narażoną na przemoc w znacznie większym stopniu niż ich zdrowi rówieśnicy. Sprzyja temu również fakt, że znaczna część tej grupy nie jest w stanie porozumiewać się werbalnie. Niedawne badania „:Przemoc wobec osób z niepełnosprawnością intelektualną”, finansowane ze środków PFRON, a zrealizowane przez Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Osób Upośledzonych Umysłowo, pokazały nie tylko przerażającą skalę przemocy wobec tych osób, ale także częste kwestionowanie ich wiarygodności jako ofiar i świadków – dotyczy to niestety również wymiaru sprawiedliwości (zob. http://niepelnosprawni.pl/ledge/x/238936).

Jeśli do przemocy dochodzi w rodzinach i w ośrodkach wsparcia, to z całą pewnością środowiskiem, w którym takie wypadki mogą się również pojawić, są placówki całodobowe, a więc domy pomocy społecznej. Dlatego obniżanie wskaźnika zatrudnienia w DPSach dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie uważamy za niedopuszczalne.

6. Jesteśmy gotowi do wszelkiej współpracy w zakresie tworzenia nowoczesnych rozwiązań w zakresie wspierania osób wymagających całodobowej opieki. Dlatego równolegle kierujemy do Pani Minister wniosek o zmianę rozporządzenia w sprawie mieszkań chronionych.

 

Z poważaniem,

dr Agnieszka Dudzińska                                               dr Paweł Kubicki                             dr Katarzyna Roszewska

Deinstytucjonalizacja

Pozainstytucjonalne rozwiązania mieszkaniowe dla osób z niepełnosprawnością zaprezentowano w czasie pierwszego posiedzenia grupy roboczej ds. włączania społecznego poświęconej realizacji celu tematycznego 9 w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO) i Programu Operacyjnego Wiedza, Edukacja, Rozwój (PO WER).

W załączeniu prezentacja dr Agnieszki Dudzińskiej na temat mieszkań wspomaganych, formy nieobecnej w polskim porządku prawnym. W prezentacji wykorzystano także szereg danych statystycznych dotyczących domów pomocy społecznej. Prezentacja ADudzińska mieszkania wspomagane v2

Spotkanie odbyło się w dniu 27.10.2015 w Ministerstwie Infrastruktury. Uczestniczyło w nim kilkadziesiąt osób z całej Polski, w większości przedstawicieli Instytucji Zarządzających RPO.

Drugiego dnia, 28.10.2015, uczestnicy odbyli wizytę studyjną w dwóch warszawskich mieszkaniach chronionych o charakterze treningowym.