Publikacje

Kolejna nowelizacja ustawy o Funduszu Solidarnościowym

dr Agnieszka Dudzińska 16.11.2019

dr hab. Katarzyna Roszewska

Projekt ustawy o zmianie ustawy o Solidarnościowym Funduszu Wsparcia Osób Niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw (druk nr 13 z 13.11.2019): https://www.sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/druk.xsp?documentId=4ECBBBB5AE8F8034C12584B1005C74C5

Zgodnie z informacją na stronie Sejmu nowelizacja ustawy dotyczy rozszerzenia zakresu zadań Solidarnościowego Funduszu Wsparcia Osób Niepełnosprawnych poprzez wprowadzenie możliwości udzielenia wsparcia finansowego kolejnym grupom społecznym – emerytom i rencistom. Ze środków Funduszu finansowane ma być jednorazowe roczne świadczenie pieniężne dla emerytów i rencistów (tzw. trzynastka) wraz z kosztami obsługi, a także renta socjalna i zasiłek pogrzebowy, który przysługuje w razie śmierci osoby pobierającej rentę socjalną

Zmiana polega na tym, że przenosi się do Funduszu Solidarnościowego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydatki na renty socjalne oraz wydatki na trzynaste emerytury. Przypomnieć w tym miejscu można, że w 2019 roku obciążono już Fundusz Solidarnościowy zadaniem wypłaty stałych świadczeń uzupełniających dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (tzw. 500+ dla osób niesamodzielnych). Zmianę wprowadzono wówczas przy okazji uchwalenia ustawy z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20190001696/O/D20191696.pdf).

Obecny budżet Funduszu Solidarnościowego to ponad 5 mld zł. Zgodnie z projektem ustawy budżetowej na rok 2020, skierowanym przez rząd do Sejmu w dniu 30.09.2019 (załącznik nr 13, tabela 29, strony 391-392 druku sejmowego 3829, http://orka.sejm.gov.pl/Druki8ka.nsf/0/A85C38D8BB768CE5C125848500366356/%24File/3829.pdf%20-%20ustawa%20i%20za%C5%82%C4%85czniki%20do%20ustawy.pdf), z wydatków Funduszu, zaplanowanych na realizację zadań ustawowych w kwocie 5 mld 141 mln zł, jedynie 10% (530 mln zł) przeznaczone jest na programy rządowe i resortowe, którym Fundusz miał pierwotnie służyć. Lwią część wydatków stanowi natomiast dodane lipcową nowelizacją zadanie, jakim jest świadczenie 500+ dla osób niesamodzielnych (4 mld 453 mln zł).

Aby sprostać tym wydatkom, w tej samej nowelizacji wprowadzono możliwość zaciągania pożyczek z budżetu państwa oraz z Funduszu Pracy. Należy pamiętać, że pierwotnie Fundusz Solidarnościowy miał być zasilany z części składek na Fundusz Pracy oraz z daniny solidarnościowej (na 2020 zaplanowano odpowiednio 2 mld 600 mln zł oraz 1 mld 150 mln zł przychodów z tych tytułów).

Po planowanej obecnie zmianie, uwzględniającej w przychodach środki z budżetu państwa na renty socjalne (w 2018 wg sprawozdania ZUS było to 3,2 mld zł) oraz dodatkową pożyczkę z Funduszu Rezerwy Demograficznej (wg projektu 9 mld zł), budżet Funduszu Solidarnościowego wzrośnie do 12,3 mld. (zob. art. 1 pkt. 7 projektu nowelizacji ustawy oraz str. 49 sprawozdania ZUS: https://bip.zus.pl/documents/493361/494101/Sprawozdanie+z+dzia%C5%82alno%C5%9Bci+ZUS+za+2018_BIP.pdf/d2070187-5743-4418-f31c-5cb1ec2b17c6 ).

Źródłem finansowania rent socjalnych będzie więc nadal budżet państwa. Trzynaste emerytury i renty będą pokryte z pożyczki zaciągniętej z Funduszu Rezerwy Demograficznej (zgodnie ze sprawozdanie ZUS w 2018 cały budżet FRD wynosił 42 mld zł, zatem na trzynastki pożyczone zostanie 21% całego budżetu Funduszu Rezerwy Demograficznej, zob. str. 43 sprawozdania z działalności ZUS: https://bip.zus.pl/documents/493361/494101/Sprawozdanie+z+dzia%C5%82alno%C5%9Bci+ZUS+za+2018_BIP.pdf/d2070187-5743-4418-f31c-5cb1ec2b17c6).

Zaciągnięta już wcześniej nieoprocentowana pożyczka z Funduszu Pracy, służąca sfinansowaniu świadczenia uzupełniającego (500+) dla osób niesamodzielnych wyniosła 4 mld zł i jest już uwzględniona w pozycji „Zobowiązania” planu finansowego Funduszu Solidarnościowego na rok 2020 załączonego do projektu ustawy budżetowej na 2020 rok.

Fundusz Solidarnościowy będzie więc przede wszystkim służył gromadzeniu środków na 500+ dla osób niesamodzielnych i na trzynastkę z pożyczek.
Zatem po stronie przychodów kwotę aż 13 mld z całego ponad blisko 17-miliardowych przychodu do Funduszu Solidarnościowego w 2020 będą stanowiły pożyczki. Budżet Funduszu będzie musiał je zwracać do Funduszu Pracy i do Funduszu Rezerwy Demograficznej (czyli do ZUS) za każdy kolejny rok, w którym je będzie zaciągał, raty będą więc się nawarstwiać.

O ile renta socjalna wprost finansowana jest z budżetu państwa i w tej kwestii zmienia się tylko źródło gromadzenia środków na ich wypłaty, o tyle nie ma gwarancji, że trzynastki lub inne świadczenia dla emerytów nie będą w przyszłości w jakiejś części zasilane również wpływami z innych źródeł. A to stawia pod znakiem zapytania możliwość realizacji pierwotnych celów utworzenia Funduszu Solidarnościowego (zob. List otwarty organizacji społecznych wyrażający zaniepokojenie wprowadzanymi zmianami,  https://www.facebook.com/424199491487857/posts/554119978495807/).

Zatem z jednej strony zmiany mogą robić wrażenie porządkowania źródeł finansowania rozmaitych świadczeń o charakterze zaopatrzeniowym dla emerytów i rencistów; z drugiej – zagrażają realizacji zadań o charakterze nieobowiązkowym, nie rodzących prawa podmiotowego. Wypłata rent socjalnych i trzynastek po ich przyjęciu w formie ustawy ma bowiem charakter obowiązkowy, natomiast programy rządowe na opiekę wytchnieniową, asystencję osobistą i inne formy wsparcia nie rodzą po stronie osób niepełnosprawnych roszczenia o ich realizację, mogą być więc realizowane w różnym wymiarze, głównie zależnym od środków, którymi dysponować będzie Fundusz.

Niewątpliwie też nowe zadania będą na tyle obciążające dla Funduszu Solidarnościowego, że pod względem budżetowym i organizacyjnym zdominują jego pierwotne cele. Fundusz Solidarnościowy stanie się w praktyce funduszem świadczeń socjalnych dla emerytów i rencistów.

Analiza zaspokojenia potrzeb osób z niepełnosprawnościami w zakresie aktywności dziennej w Warszawie

Z inicjatywy Branżowej Komisji Dialogu Społecznego ds. Niepełnosprawności przy Urzędzie m. st. Warszawy została przeprowadzona analiza zaspokojenia potrzeb osób z niepełnosprawnościami w zakresie aktywności dziennej w placówkach w Warszawie.

Badanie wskazuje na bardzo zróżnicowaną ofertę w różnych dzielnicach, co świadczy o niespójności istniejących rozwiązań. Największe problemy stwarza zaspokojenie potrzeb społecznych osób z niepełnosprawnością intelektualną i osób najmniej samodzielnych.
Badania wskazują, że należy rozważyć potrzebę utworzenia nowych WTZ (w tym samorządowych) w dzielnicach, w których nie ma ani jednego warsztatu. Należy przy tym uwzględnić możliwe interesy istniejących placówek i ich obawy przed utratą dotychczasowych uczestników. Podobne rekomendacje dotyczą środowiskowych domów samopomocy, zwłaszcza typu B (dla osób z niepełnosprawnością intelektualną).
Warto też zintensyfikować działania na rzecz umożliwienia samorządom dofinansowywania środowiskowych domów samopomocy. Dotychczasowe działania nie przyniosły jak dotąd rezultatu.
Miasto powinno zwiększyć swój udział w prowadzeniu placówek dla osób, które nie mają szans na dostęp do placówek prowadzonych przez organizacje pozarządowe. Dotyczy to zwłaszcza osób nie uczestniczących w działaniach organizacji i nie będących ich członkami.
Uzyskane wyniki powinny skłaniać samorząd do pogłębionego zbadania problemów, z jakimi mierzą się kierownicy placówek, oraz ich uwarunkowań. Miasto Warszawa powinno też pozyskać informacje o ewentualnych innych placówkach aktywności dziennej dla osób z niepełnosprawnościami, prowadzonych bez udziału środków m. st. Warszawy, w tym o placówkach dziennych działających w systemie ochrony zdrowia, a także placówkach komercyjnych lub finansowanych z środków publicznych z innych źródeł niż m. st. Warszawa.
Dodatkowe informacje mogą zostać wykorzystane w celu stworzenia spójnej, zrównoważonej terytorialnie sieci placówek aktywności dziennej dla osób z niepełnosprawnościami.

Uwagi do materiału MEN „Wspieranie podnoszenia jakości edukacji włączającej w Polsce”

Uwagi dotyczą materiału MEN, przekazanego do konsultacji z dniem 26.XI.2018

Należy docenić wyraźne odróżnienie polityki publicznej w zakresie edukacji włączającej od prawa. Jednak same rekomendacje są bardzo ogólne i nie pozwalają na wskazanie jaka będzie polityka publiczna w zakresie edukacji włączającej, jakie rozwiązania szczegółowe powinny zostać przyjęte w celu realizacji kolejnych rekomendacji. Wiele rekomendacji zawiera postulaty współpracy, dialogu, włączania w dyskusję, wyjaśniania, uzgadniania, czy postulaty tworzenia sieci, platform współpracy etc.

Ze zdziwieniem przyjmujemy również, że nie odnoszą się one do Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, Konwencji o Prawach Dziecka, Europejskiej Strategii w sprawie niepełnosprawności 2010-2020.

Uwagi do materiału roboczego „Wspieranie podnoszenia jakości edukacji włączającej w Polsce. Rozszerzone wstępne rekomendacje”

Zestawienie rozwiązań wprowadzonych po 18.11.2015

W związku z tym, że od czasu zmiany rządu pojawiło się sporo nowych rozwiązań, o różnej wadze i bardzo rozproszonych, zamieszczamy ich zwięzłe zestawienie.

Są to zarówno rozwiązania wprowadzone kolejnymi ustawami realizującymi program „Za życiem”, jak i te, które pojawiły się pod wpływem niedawnego sejmowego protestu osób niepełnosprawnych i ich rodziców.

W przypisach podana jest podstawa prawna, a więc odpowiednia ustawa i artykuł. Dla przejrzystości przytoczono tylko ustawę wprowadzającą dane rozwiązanie, bez dalszego wskazywania na zmieniony przepis innej ustawy.

Uwagi do projektu nowelizacji ustawy o rehabilitacji i innych ustaw (projekt UD185)

Większość zmian oceniamy pozytywnie, zgłaszając do części z nich szczegółowe zastrzeżenia.

Korzystne (choć naszym zdaniem niewystarczające) są zmiany dotyczące warsztatów terapii zajęciowej. Dobre są również rozwiązania polegające na uelastycznieniu czasu pracy rodziców dzieci z niepełnosprawnościami oraz wydłużeniu okresu pobierania zasiłku opiekuńczego na niepełnoletnie dziecko powyżej 14 roku życia. Podtrzymujemy przy tym nasze stanowisko, że właściwym instrumentem aktywizacji niepracujących rodziców, zwłaszcza matek, powinno był umożliwienie łączenia pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z pracą zarobkową bez całkowitej utraty świadczenia.

Z dużą nadzieją przyjmujemy wprowadzenie pojęcia zatrudnienia wspomaganego oraz trenera pracy. Oczekujemy, że zostaną one wkrótce zdefiniowane w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, ze wskazaniem finansowania zatrudnienia wspomaganego ze środków Funduszu Pracy. Na takie rozwiązanie środowisko osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin czeka od wielu lat.

Poważne zastrzeżenia budzą zmiany dotyczące art. 22 ustawy o rehabilitacji. Nie są one w ogóle uzasadnione w Ocenie Skutków Regulacji i wydają się być sprzeczne z dotychczasową polityką państwa w obszarze zatrudniania osób z najcięższymi niepełnosprawnościami. Dlatego rekomendujemy wycofanie się ze zmian w wymogach wobec podmiotów udzielających ulg we wpłatach na PFRON.

Pełne uwagi zawarte są w pliku w formacie pdf:

CBNN Uwagi do projektu nowelizacji ustawy o rehabilitacji i innych ustaw UD185 z 29_09_2017

Projekt ustawy na stronie Rządowego Centrum Legislacji – konsultacje do 23.10.2017:

https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12303600

Nasze komentarze w mediach o projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją programu „Za życiem”

Uwagi do projektu ustawy o zmianie ustaw w związku z „Za życiem”

W dniu 10 maja 2017 r. skierowaliśmy do pani Elżbiety Rafalskiej, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej nasze uwagi, dotyczące projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją programu „Za życiem” (projekt z dnia 27 mara 2017 r.).

Rekomendujemy m. in. całkowite wycofanie się ze zmian w art. 53 ustawy o pomocy społecznej, które mogą pogorszyć sytuację osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin, gdyż ograniczają dostęp do istniejących w obecnym porządku prawnym mieszkań chronionych i ustanawiają bariery w powstawaniu długo oczekiwanych mieszkań wspomaganych.

Druga istotna rekomendacja dotyczy wprowadzenia nowej usługi rynku pracy w postaci zatrudnienia wspomaganego (trener pracy) do ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Uwagi do projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją programu Za życiem v4

Uwagi do projektu rozporządzenia MEN w sprawie indywidualnego nauczania

Warszawa, 4.05.2017

 

Pani

Anna Zalewska

Minister Edukacji Narodowej

 

Szanowna Pani Minister,

W związku z publikacją projektu rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie indywidualnego obowiązkowego rocznego przygotowania przedszkolnego dzieci i indywidualnego nauczania dzieci i młodzieży chcielibyśmy zwrócić uwagę, że jego wprowadzenie w proponowanym kształcie może zaszkodzić wielu dzieciom z niepełnosprawnościami i przynieść więcej szkody, niż pożytku. W szczególności uważamy za szkodliwe planowane zniesienie możliwości realizacji nauczania indywidualnego na terenie placówki oświatowej, co skazuje dzieci de facto na śmierć cywilną.

Zgadzamy się z MEN, że nauczanie indywidualne w obecnej formie wymaga zmian. Tak jak Ministerstwo uważamy, że nauczanie indywidualne powinno być rozwiązaniem wybieranym jedynie w wyjątkowych sytuacjach, a podstawą powinna być edukacja włączająca w szkole. Dostrzegamy sytuacje nadużywania nauczania indywidualnego, które może być również wykorzystywane do tzw. „wypychania” ucznia ze szkoły, która nie radzi sobie z niepełnosprawnością i problemami ucznia.

Mając świadomość powyższych niedoskonałości obowiązujących rozwiązań prawnych uważamy jednak, że w wielu przypadkach łączenie nauczania indywidualnego w domu i na terenie szkoły jest właśnie tą formą, która najlepiej odpowiada potrzebom uczniów, a często jest jedyną możliwą formą włączenia. Niestety w świetle obowiązujących przepisów, jak i praktyki oświatowej, nauczania indywidualnego nie zastąpi ani indywidualny tok nauki, ani indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET).

W związku z powyższym proponujemy, by do czasu wprowadzenia zapowiadanych przez MEN bardziej kompleksowych rozwiązań w zakresie kształcenia specjalnego wstrzymać się z planowaną nowelizacją nauczania indywidualnego, ze względu na dobro dzieci, a w międzyczasie dopracować proponowane rozwiązania.

Jesteśmy gotowi do wszelkiej współpracy z Ministerstwem w tym zakresie.

 

Z poważaniem,

dr Paweł Kubicki                              dr Agnieszka Dudzińska                         dr Katarzyna Roszewska

Zatrudnienie wspomagane jako instrument rynku pracy

Należy wprowadzić do ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nowy instrument rynku pracy w postaci zatrudnienia wspomaganego (trenera pracy). U podstaw zatrudnienia wspomaganego leży zasada podmiotowości (empowerment), godności i poszanowania człowieka.

Zatrudnienie wspomagane polega na odwróceniu kolejności wprowadzania na rynek pracy z sekwencji: przygotowanie/szkolenie -> praca na sekwencję właściwą dla osób z niepełnosprawnością intelektualną, psychiczną czy autyzmem: zatrudnienie -> nauka pracy przez pracę.

Zatrudnienie wspomagane musi spełniać warunek zawarcia zwykłej umowy o pracę oraz uzyskiwania przez pracownika zwykłego wynagrodzenia (prawdziwa praca i regularna płaca).

Nowy instrument został wielokrotnie poddany pilotażom, a rekomendacje z różnych projektów są zbieżne. Roczny koszt wsparcia, z którego korzystałoby 50 tys. osób z umiarkowanym i znacznym stopniem niepełnosprawności intelektualnej i psychicznej, wyniósłby 478 mln zł.

Ekspertyza: cbnn o zatrudnieniu wspomaganym